Denizcilik Fakültesi

#1 30 Aralık 2008

Paşa · #2 30 Aralık 2008

<font color="dimgray"><b>Hidrolik</b> kelimesi (hydraulics) Yunan dilindeki ὑδϱαυλικός (<i>hydraulikos</i>) kelimesinden gelir. Bu kelimede kök olarak su (ὕδωϱ) ve boru (αὐλός) kelimelerinden gelmektedir.</font><br /> <font color="dimgray">Hidrolik, sıvıların mekanik özelliklerini inceleyen bir mühendislik dalıdır. Sıvı gücünün faydalı bir şekilde disipline edilmesini konu edinmiştir. Akışkanlar mekaniği, hidrolik için akışkan özelliklerinin mühendislik kullanımına yönelik olarak teorik temeller sağlar. Kısaca hidrolik, akışkanlar mekaniğinin mühendislik yaklaşımıyla ele alınıp günlük hayata uygunmasından ibarettir.</font><br /> <font color="dimgray">En eski hidrolik bilimciler <i>Ctesibius</i> ve <i>İskenderiyeli Heron'</i>dur. Bu antik çağ mühendisleri daha çok hidroliğin dinsel ayin tören vb. gibi konulardaki pratik kullanımları ile ilgilenmişlerdir. Modern hidroliğin kurucusu ise Galileo Galilei'nin öğrencisi olan Benedetto Castelli 'dir.</font><br /> <font color="dimgray">Endüstriyel Hidrolik [değiştir]</font><br /> <font color="dimgray"><i>Ana madde: Endüstriyel hidrolik</i> Hidrolik biliminin sanayideki uygulamalarına <i>Güç Hidroliği</i> ya da <i>Endüstriyel Hidrolik</i> adı verilir. Makine mühendisliği'nin ilgi alanına giren bu kısım güç ve kuvvet ihtiyacının olduğu endüstrinin hemen her kolunda kullanılır. Hidrolik enerji ile doğrusal, dairesel ve açısal hareket üretmek için hazırlanan sistemlere <i>Hidrolik Sistem</i> denilmektedir.[1]</font><br /> <font color="dimgray">Akışkan olarak basınçlı havanın kullanıldığı sistemlere <i>pnömatik sistemler</i> denilir. Hidrolik, büyük kuvvetlerin istendiği ve gücün ön planda olduğu, pnömatik ise küçük kuvvetlerin yeterli olduğu buna mukabil hızın ön planda olduğu yerlerde tercih edilir.</font><br /> <font color="dimgray">Hidrolik devrelerde su, korozif olması sebebiyle çok nadir durumlar dışında tercih edilmemektedir. Güç hidroliğinde akışkan olarak petrol türevli yağlar (hidrolik akışkanlar) kullanılmaktadır. Bu yağlardan beklenen en önemli özellik sıkıştırılamaz olması ve sistem elemanlarını korozyondan korumasıdır.</font>

efe1082 · #3 28 Mart 2010

<b><font color="black">Arkadaşlar hidrolik ve pinomatiği birlikte aktarmak istedim link olarak vermek isterdim ama yüzeysel anlatılmış zaten …</font></b><br /> <br /> <b><font color="black">BÖLÜM: l </font></b><br /> <b><font color="black">HİDROLİĞİN TANIMI </font></b><b><font color="black">VE PRENSİPLERİ</font></b><br /> <br /> <b><font color="black">HİDROLİĞİN TANIMI: </font></b><br /> <font color="black">Hidrolik eski Yunanca'da su anlamına gelen hydro ile boru anlamına gelen aulis kelimelerinin birleştirilmesinden türetilmiştir. İlk zamanlarda boru içindeki suyun davranışlarını belirtmek için kullanılmıştır.</font><br /> <br /> <font color="black">Hidrolik, akışkanların mekanik özelliklerini inceleyen bilim dalıdır.</font><br /> <br /> <br /> <b><font color="black">HİDROLİĞİN ENDÜSTRİDEKİ YERİ VE ÖNEMİ: </font></b><br /> <font color="black">Hidrolik sistemler, başta iş makinaları olmak üzere, preslerde, madencilikte, denizcilik sanayinde, havacılık sanayinde, otomatik üretim sistemlerinde, robot sanayinde v.b. birçok alanda başarıyla uygulanmaktadır. Bu kadar geniş bir uygulama alanı olan hidroliğin, günümüzdeki ve gelecekteki önemi çok büyüktür.</font><br /> <br /> <br /> <b><font color="black">HİDROLİK PRENSİPLER</font></b><br /> <font color="black">Hidrolik, hidrostatik ve hidrodinamik olmak üzere ikiye ayrılır.</font><br /> <br /> <br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image002.jpg[/IMG]<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b><font color="black">BASINÇ BİRİMLERİ</font></b><br /> <font color="black">l Pa (Pascal) = 1 N/m2 </font><br /> <font color="black">l Kg/cm2 =0,981 Bar </font><br /> <font color="black">l Bar = l 05 N/m2</font><br /> <font color="black">l Bar = 14,5 Psi</font><br /> <br /> <font color="black">Hidrolikte pratik uygulamalarda basınç birimi olarak bar kullanılır.</font><br /> <br /> <br /> <br /> <b><i><font color="black">Hidrostatik Basınç: </font></i></b><br /> <font color="black">Durgun sıvıları inceler.</font><font color="black"> Bir kap içinde bulunan sıvı kütlesinin, yükseklik, yoğunluk ve yerçekimi ivmesine (ağırlığına) bağlı olarak kabın tabanına yapmış olduğu basınçtır. Kabın şekli önemli değildir.</font><br /> <br /> <font color="black">Şekil'de biçimleri farklı olan dört ayrı kaba konulan, yoğunlukları ve yükseklikleri aynı olan sıvıların, kabın tabanına uyguladıkları basınçlar birbirine eşittir. </font><br /> <br /> <br /> <font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image004.jpg[/IMG]</font><br /> <div align="center"><div align="center"><i><font color="black">Hidrostatik basınç</font></i></div></div> <br /> <font color="black">p1 =p2 =p3 =p4</font><br /> <br /> <br /> <br /> <font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image006.gif[/IMG]</font><br /> <br /> <br /> <br /> <font color="black">P = Sıvının kabın tabanına yaptığı basınç (kg/cm2 ) </font><br /> <font color="black">h = Sıvı yüksekliği (m) </font><br /> <font color="black">ρ = Sıvı yoğunluğu (kg/m3) </font><br /> <font color="black">g =Yerçekimi ivmesi (m/sn2)</font><br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b><font color="black">ÖRNEK: </font></b><font color="black">Bir hidrolik presin yağ deposu presin üst kısmındadır. Kullanılan hidrolik yağının yoğunluğu 900 kg/m3'tür. Yağın üst seviyesi ile pompa girişi arasındaki yükseklik 80 cm olduğuna göre, pompanın giriş kısmındaki statik basıncı hesaplayınız.</font><br /> <br /> <font color="black">ρ =  900 kg/m3</font><br /> <font color="black">h = 80cm =0.8m</font><br /> <font color="black">g = 9,81 m/s2   </font><br /> <br /> <font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image008.gif[/IMG]</font><br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <font color="black">Hidrolik sistemlerde statik basınç, yüksek çalışma basınçlarının yanında dikkate alınmayacak derecede küçük olduğu için ihmal edilebilir.</font><br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b><font color="black">PASCAL KANUNU:</font></b><br /> <br /> <font color="black">Bir kabın içindeki sıvıya, kabın herhangi bir yüzeyinden uygulanan bir kuvvet sonucu oluşan basınç, sıvı tarafından kabın her noktasına aynı oranda iletilir. (yerçekimi kuvveti ihmal ediliyor).</font><br /> <br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image010.jpg[/IMG]</font></div></div> <div align="center"><div align="center"><i><font color="black">Kapalı bir kaptaki sıvının basıncı</font></i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b><font color="black">İTME KUVVETİ-BASINÇ VE ALAN ARASINDAKİ İLİŞKİ</font></b><br /> <br /> <font color="black">Kap içindeki sıvıya, belirli kesitteki bir piston yardımı ile itme kuvveti uygulandığında, sıvının basıncı artar. İtme kuvveti arttıkça, basınç artar. Piston kesit alanı arttıkça, itme kuvveti de artacaktır.</font><br /> <br /> <font color="black">P=F/A</font><br /> <br /> <font color="black">P: İtme kuvveti sonucu kap içinde oluşan basınç.........kg/cm2</font><br /> <font color="black">F<img src="http://www.denizcilikfakultesi.com/images/smilies/cheesy.gif" border="0" alt="" title="Böö" class="inlineimg" />iston itme kuvveti...........................................  .......   kgf</font><br /> <font color="black">A<img src="http://www.denizcilikfakultesi.com/images/smilies/cheesy.gif" border="0" alt="" title="Böö" class="inlineimg" />iston kesit alanı.............................................  ......... cm2</font><br /> <div align="center"><div align="center"><font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image012.jpg[/IMG]</font></div></div> <div align="center"><div align="center"><i><font color="black">Pascal kanununun pratik uygulanışı</font></i></div></div> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <font color="black">Yukarıdaki şekilde  baskı pistonuna uygulanan küçük kuvvetle, iş pistonunun kesit alanını arttırmak suretiyle büyük kuvvetler elde edilir. Bu tür presler özellikle kaldırma araçlarında kullanılır.</font><br /> <br /> <br /> <br /> <font color="black">F1 = l. pistona etki eden kuvvet (kgf)</font><br /> <font color="black">F2 =2. pistona etki eden kuvvet (kgf)</font><br /> <font color="black">a1 </font><font color="black">= l. pistonun alanı (cm2)</font><br /> <font color="black">A2 =2. pistonun alanı (cm2)</font><br /> <font color="black">S1 = l. pistonun yer değiştirme mesafesi (cm)</font><br /> <font color="black">S2 =2.pistonun yer değiştirme mesafesi (cm)</font><br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b><i><font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image014.gif[/IMG]</font></i></b><br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <font color="black">Şekilde baskı pistonundaki sıvı hacmi (V1), yer değiştirerek iş pistonuna gitmektedir. Yer değiştiren sıvı hacmi (V2) baskı pistonundaki sıvı hacmi ile aynı olduğuna göre V1=V2 yazılabilir.</font><br /> <b><i><font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image016.gif[/IMG]</font></i></b><br /> <br /> <br /> <font color="black">V=S.A</font><br /> <div align="center"><div align="center"><b><i><font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image018.jpg[/IMG]</font></i></b></div></div> <div align="center"><div align="center"><i><font color="black">Hidrolik el presi</font></i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b><font color="black">ÖRNEK: </font></b><font color="black">Şekilde görülen hidrolik el presinin küçük pistonuna 100 kgf lik kuvvet uygulanıyor. Küçük piston çapı 40 mm, büyük piston çapı 200 mm olduğuna göre,</font><br /> <font color="black">a)Uygulanan kuvvet sonucu oluşan basıncı, </font><br /> <font color="black">b)lş pistonunun uygulayabileceği maksimum kuvveti,</font><br /> <font color="black">c)Baskı pistonu, 20 cm hareket ettiğinde,  iş pistonunun ne kadar yukarıya kalkacağını hesaplayınız (sürtünme kuvvetleri dikkate alınmayacak).</font><br /> <br /> <font color="black">F1 = 100 kgf </font><br /> <font color="black">D1 = 40mm = 4cm </font><br /> <font color="black">D2 = 200 mm = 20 cm </font><br /> <font color="black">S1 = 20 cm</font><br /> <br /> <br /> <b><i><font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image020.gif[/IMG]</font></i></b><br /> <br /> <br /> <b><i><font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image022.gif[/IMG]</font></i></b><br /> <br /> <b><i><font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image024.gif[/IMG]</font></i></b><br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b><i><font color="black">Hidrodinamik basınç:</font></i></b><font color="black">Hareket halindeki sıvıların basıncını ifade eder.</font><br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b><font color="black">BERNOULLİ TEOREMİ: </font></b><br /> <br /> <font color="black">İçerisinde sürekli dolaştığı kabul edilen, kapalı bir boru içindeki akışkanın sahip olduğu toplam enerji, akım çizgisi boyunca aynıdır, (sürtünme kuvveti yok kabul ediliyor)</font><br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><b><i><font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image026.jpg[/IMG]</font></i></b></div></div> <br /> <br /> <br /> <b><i><font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image028.gif[/IMG]</font></i></b><br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <font color="black">p=basınç (</font><font color="black">kg/cm2)</font><br /> <font color="black">v=hız       (</font><font color="black">m/s)</font><br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b><font color="black">SÜREKLİLİK DENKLEMİ:</font></b><br /> <br /> <font color="black">Farklı kesitlerden oluşan bir boru içinden akan akışkanın debisi, borunun her noktasında aynı değerdedir.</font><br /> <font color="black">Debinin sabit kaldığını düşünürsek, akışkan küçük kesitlerde büyük kesitlere oranla daha hızlı akar.</font><br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image030.jpg[/IMG]<br /> <i><font color="black">Süreklilik denklemi</font></i><br /> <font color="black">A = Kesit alanı (cm2)</font><br /> <font color="black">v = Akış Hızı (cm/dak)</font><br /> <font color="black">Q = Debi miktarı  (cm3 /dak)</font><br /> <br /> <br /> <b><i><font color="black">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image032.gif[/IMG]</font></i></b><br /> <br /> <br /> <br /> <b><font color="black">HİDROLİK </font></b><b><font color="black">SİSTEMLERİN ÜSTÜNLÜKLERİ</font></b><br /> <br /> <ul><li><font color="black">Hidrolik sistemler sessiz çalışırlar.</font></li> <li><font color="black">Hidrolik akışkanlar sıkıştırılamaz kabul edildikleri için      titreşimsiz hareket elde edilir.</font></li> <li><font color="black">Yüksek çalışma basınçları elde edilebilir.</font></li> <li><font color="black">Hareket devam ederken hız ayarı yapılabilir.</font></li> <li><font color="black">Akışkan olarak hidrolik yağ kullanıldığı için, devre      elemanları aynı zamanda yağlanmış olurlar.</font></li> <li><font color="black">Emniyet valfleri yardımıyla sistem güvenli çalışır.</font></li> <li><font color="black">Hassas hız ayarı yapılabilir.</font></li> <li><font color="black">Hidrolik akışkan oluşan ısının çevreye yayılmasını sağlar.</font></li> <li><font color="black">Hidrolik devre elemanları uzun ömürlüdür.</font></li> </ul> <br /> <b><font color="black">HİDROLİK SİSTEMLERİN DEZAVANTAJLARI</font></b><br /> <br /> <ul><li><font color="black">Hidrolik akışkanlar yüksek ısılara karşı hassastır. Akışkan      sıcaklığının 50°C'yi geçmesi istenmez.</font></li> <li><font color="black">Hidrolik devre elemanları yüksek basınçlarda çalışacağı için      yapıları sağlam olmalıdır.</font></li> <li><font color="black">Hidrolik devre elemanlarının fiyatları pahalıdır.</font></li> <li><font color="black">Hidrolik devre elemanlarının bağlantıları sağlam ve sızdırmaz      olmalıdır.</font></li> <li><font color="black">Hidrolik akışkanların sürtünme direnci yüksek olduğu için      uzak mesafelere taşınamaz.</font></li> <li><font color="black">Depo edilebilirliği azdır.</font></li> <li><font color="black">Akış hızı düşüktür. Devre elemanları düşük hızlarla çalışır.</font></li> <li><font color="black">Hidrolik akışkanlar havaya karşı hassastır. Akışkan içindeki      hava gürültü ve titreşime yol açar, düzenli hızlar elde edilemez.</font></li> </ul>

efe1082 · #4 28 Mart 2010

<b>BÖLÜM 2</b><br /> <b>HİDROLİK </b><b>DEVRE</b><br /> <br />
  Bir pompa vasıtasıyla depodan emilen hidrolik akışkana, basınç enerjisi kazandıran, bu enerjiyi mekanik enerjiye (doğrusal, dairesel ve açısal hareket) dönüştüren sistemlere hidrolik devre adı verilir.<br /> <br />
  Hidrolik enerjinin, mekanik enerjiye dönüştürülmesi esnasında, akışkanın basıncını, debisini ve yönünü kontrol eden elemanlara hidrolik devre elemanları denir.<br /> <br /> <b>Hidrolik Devre Elemanları</b><br /> <br /> <ul><li>Hidrolik depo (tank)</li> <li>Hidrolik pompa</li> <li>Hidrolik silindir</li> <li>Hidrolik motor</li> <li>Basınç kontrol valfi</li> <li>Yön kontrol valfı</li> <li>Akış kontrol valfı</li> <li>Hidrolik akümülatör</li> <li>Hidrolik boru ve bağlantı elemanları</li> <li>Sızdırmazlık elemanları</li> <li>Hidrolik filtre</li> </ul> <br /> <br />
  Şekil-a'daki hidrolik devrede, (3) no'lu dişli pompa, akışkanı (1) no'lu depodan, (2) no'lu filtre üzerinden emerek; istenilen basınç ve debide sisteme gönderir. (5) no'lu yön kontrol valfınden (7) no'lu silindirin A girişine gönderilen akışkan, pistona (+) hareket yaptırarak, pistonun ileri hareket etmesini sağlar.<br />
  Pistona (-) hareket yaptırılmak istenirse, yön kontrol valfinin konumu değiştirilerek pistonun geri hareketi sağlanır (şekil-.b).<br /> <br /> <br />
  İstenmeyen bir durumda akışkanın basıncı yükselecek olursa, (4) no'lu emniyet valfi yüksek basınçlı akışkanı depoya göndererek yüksek basıncın, çalışma basıncına düşmesini sağlar. (6) no'lu çek valfli akış kontrol valfı pistonun (+) hareketi yaparken hızını ayarlamaya yarar. (-) Harekette akışkan çekvalf üzerinden rahatça geçeceği için piston hızı artar. Çek valfli akış kontrol valfleri özellikle silindirlerin geri geliş zamanlarını kısaltmak amacıyla kullanılır. Debi arttırıldığı için geri geliş süreleri kısaltılır.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image002.jpg[/IMG]<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>HİDROLİK DEPO </b><b>(TANK):</b><br /> <br />
  Hidrolik akışkanı depolayan,  çalışma şartlarına uygun şekilde hazırlayan devre elemanlarına depo (tank) adı verilir. Isınan hidrolik akışkanın kolayca soğutulması için deponun alt kısmı hava akımı oluşturacak şekilde dizayn edilmelidir. Depoya dönen akışkanın dinlenmeden emilmesini önlemek için, dinlendirme levhası konulmalıdır.<br /> <br /> <br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image004.jpg[/IMG]<br /> <div align="center"><div align="center"><i>Hidrolik depo</i></div></div> <br /> <br /> <br />
  Depo kapasitesi, hidrolik sisteme gerekli olan akışkan miktarına ve dağıtım sisteminin büyüklüğüne göre seçilir. Pratik olarak pompa debisinin 3-5 katı kadar alınabilir.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>ÖRNEK: </b>Pompa debisi 30 It/dak olan bir hidrolik sistemde kullanılacak deponun, maksimum ve minimum büyüklüğünü hesaplayınız.<br /> <br /> <br /> <br />
  Minimum depo hacmi:  3.Q = 3.30 = 90 Litre<br /> <br /> <br />
  Maximum depo hacmi:  5.Q = 5.30 = 150 Litre<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>Hidrolik Depoda Olması Gereken Özellikler</b><br /> <br /> <br />
  l.Sıcaklığı artan akışkanın soğutulması için depo tabanı hava sirkülasyonu oluşturacak şekilde yerden yukarıda yapılmalıdır.<br /> <br />
  2.Dibe çöken pisliklerin toplanmasını sağlamak için depo tabanına boşaltma deliği yönünde eğim verilmelidir.<br /> <br />
  3.Dinlendirme levhası emme odası ile dönüş odasını ayırarak, akışkanın dinlendirilmesini, pisliklerin dibe çökelmesini sağlar.<br /> <br />
  4.Emiş borusu ile depo tabanı arasındaki minumum mesafe 1.5xd kadar olmalıdır (d=boru çapı).<br /> <br />
  5.Depo içindeki akışkanın seviyesi rahatlıkla görülmelidir.<br /> <br />
  6.Depo içine kirletici maddelerin girmesi önlenmelidir.<br /> <br />
  7.Emiş ve dönüş kolaylığını sağlamak için boru uçları 30-45° açı ile kesilmelidir.<br /> <br />
  8-Maksinıum akışkan seviyesi ile depo tavanı arasında yeterli boşluk bırakılmalıdır (akışkan içindeki havanın dışarı atılması için).<br /> <br />
  9.Emiş olayında vakum, dönüş olayında basıncı önlemek için depo üzerine havalandırma kapağı konulmalıdır.<br /> <br />
  10.Dönüş borusu çapı emiş borusuna göre büyük olmalıdır.<br /> <br />
  11.Depo içine akışkan doldururken yabancı maddelerin girmesini önlemek için doldurma filtresi veya süzgeci konulmalıdır.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>HİDROLİK POMPALAR</b><br /> <br />
  Hidrolik depoda bulunan akışkanı istenilen basınç ve debide sisteme gönderen devre elemanıdır. Pompalar, mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye dönüştürür. Hidrolik pompa dönme hareketini genelde bir elektrik motorundan alır. Seyyar (taşınabilen) hidrolik sistemlerde ise, içten yanmalı motorlar kullanılır.<br />
  Değişik yöntemlerle elde edilen dairesel hareket, uygun kavramalarla pompaya iletilir. Pompalar basınç oluşturmaz. Akışkan hidrolik sistemde bir engelle karşılaştığında basınç oluşur.<br /> <br /> <br /> <b>POMPA ÇEŞİTLERİ</b><br /> <br /> <b>A.DİŞLİ POMPALAR                        B.PALETLİ POMPALAR               C.PİSTONLU POMPALAR</b><br />
  l)Dıştan dişli                                                                                                                      l )Eksenel pistonlu<br />
  2)İçten dişli                                                                                                                                        l-a)Eğik gövdeli<br />
  3)İçten eksantrik dişli                                                                                                                      l-b)Eğik plakalı<br />
  2)Radyal pistonlu<br />
  3)Pistonlu el pompalar<br /> <br /> <b>A.DİŞLİ POMPALAR:</b><br /> <br />
  Biri çeviren diğeri de  çevrilen olmak üzere iki dişliden meydana gelmiştir. Çeviren dişli motordan aldığı dönme hareketini çevrilen dişliye iletir. Böylece dişliler diş boşluklarına aldıkları akışkanı sisteme gönderir.<br /> <br />
  Bu tip pompaların debisi sabittir. Pompa debisini arttırabilmek için diş boşlukları büyütülmelidir. Dönüş hareketi sonucu emiş tarafında vakum oluşarak, emme işlemi gerçekleşir.<br /> <br /> <br /> <b>1)Dıştan dişli pompalar:</b> En çok kullanılan pompa tipidir. Genelde 300-350 bar'a kadar basınç gerektiren sistemlerde kullanılır. Giriş borusu çapı, çıkış borusuna göre daha büyüktür.<br /> <br />
  Artan hacim ve azalan hacim prensibine göre çalışır. Dişli ile gövde arasında çalışma boşluğu vardır. Zamanla bu boşluk, aşınmalar sonucu artar. Boşluğun artması pompa verimini düşürür. Verimi çok düşen pompa hurdaya ayrılır.<br /> <b>[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image006.jpg[/IMG]</b><br /> <div align="center"><div align="center"><i>Dıştan dişli pompa</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>2)İçten dişli pompalar:</b> İç içe çalışan iki dişliden ibarettir. İçteki dişli (rotor dişlisi) motordan aldığı dönme hareketini dıştaki dişliye (ayna dişlisi) iletir.<br /> <br />
  İki dişlinin eksenleri kaçıktır. İçteki dişlinin diş sayısı bir diş eksiktir. Bu sayede emme ve basma boşlukları oluşur. Dişliler dönmeye başladığında bir tarafta artan hacim, diğer tarafta azalan hacim oluşur. Artan hacimde emme, azalan hacimde basma işlemi gerçekleşir.<br /> <br /> <br /> <b>[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image008.jpg[/IMG]</b><br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>İçten dişli pompa</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>3)İçten eksantrik dişli pompalar:</b> Çalışma prensipleri içten dişlilere benzer. Motor dönme hareketini dıştaki dişliye (ayna dişlisi) verir. Dıştaki dişli aldığı bu dönme hareketini, içteki dişliye (rotor dişlisi) iletir. Dişliler arasında hilal şeklinde bir ayırma parçası vardır. Bu parça pompanın daha verimli çalışmasını sağlar.<br /> <br />
  Bu tip pompalar daha sessiz çalıştıkları ve yüksek debili oldukları için gün geçtikçe daha yaygın olarak kullanılmaktadır.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image010.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>İçten eksantrik dişli pompa ve kesiti</i></div></div> <br /> <br /> <b>[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image012.jpg[/IMG]</b><br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>İçten eksantrik dişli pompa</i></div></div> <br /> <br /> <b>B.PALETLİ POMPALAR:</b><br /> <br />
  Çevresine belirli sayıda palet yerleştirilmiş bir rotorun, eksenden kaçık olan bir gövde içinde dönmesi ile çalışır. Gövde.ve rotor arasındaki eksantriklik miktarı arttıkça debi de artar. Palet sayısı 3-10 arasında olabilir.<br /> <br />
  Paletler rotor üzerine yerleştirildikleri kanallar içinde radyal olarak (eksene dik) hareket edebilirler. Böylece emme işlemi esnasında dışarıya çıkıp, basma işlemi esnasında içeriye girerler (şekil-c).<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image014.jpg[/IMG]<br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Paletli pompa ve çalışması</i></div></div> <br /> <b>C.PİSTONLU POMPALAR</b><br /> <br />
  Bir silindir içinde ileri-geri hareket eden pistonların emdikleri akışkanı sisteme basmaları prensibine göre çalışır. Sızdırmazlıkları yüksek olduğu için diğer pompalara göre daha verimlidir. Boyutları diğer pompa türlerine nazaran daha büyüktür. Yüksek çalışma basıncı gerektiren sistemlerde kullanılır. Yapıları karmaşık olduğundan fiyatları pahalıdır.<br /> <br />
  Eksenel ve radyal olmak üzere iki çeşittir:<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>l)Eksenel pistonlu pompalar:</b> Bu tip pompalarda pistonlar tahrik mili eksenine paralel şekilde yerleştirilmiştir. İki değişik sistemle çalışır.<br /> <br /> <b>l-a)Eğik plakalı eksenel pistonlu pompa:</b> Eğik bir plaka üzerine bağlı pistonlardan oluşur. Eğik plakanın dönmesi sonucu pistonlar ileri-geri hareket eder. Pistonların bu hareketi ile emme-basma işlemi gerçekleşir. Plakanın açısı değiştirilince piston kursları değişir. Böylece debi miktarı ayarlanır.<br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image016.jpg[/IMG]                  <i>Eğik plakalı eksenel pistonlu pompanın çalışma prensibi</i></div></div> <br /> <br /> <b>l-b)Eğik gövdeli eksenel pistonlu pompa:</b> Bu tip pompaların gövdelerine açı verilmiştir. Gövdeye verilen açı ile debi doğru orantılıdır. Gövdenin açısı değiştirildiğinde pistonların kursu değişir. Böylece istenilen debi miktarı ayarlanır.<br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image018.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Eğik gövdeli eksenel pistonlu pompa çalışma prensibi</i></div></div> <br /> <div align="center"><div align="center"><b>[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image020.jpg[/IMG]</b></div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Eğik gövdeli ve eksene/ pistonlu pompanın iç yapısı</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>2)Radyal pistonlu pompalar:</b> Radyal pistonlu pompalarda pistonlar tahrik mili eksenine dik olarak yerleştirilmiştir. Rotorun dönmesiyle, pistonlar silindir bloğu içinde ileri-geri hareket ederler. Böylece emme-basma olayı gerçekleşir.<br /> <br />
  Eksantriklik oranı değiştirildiğinde piston kursu da değişeceğinden debi miktarı ayarlanabilir.<br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><b>[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image022.jpg[/IMG]</b></div></div> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Radyal pistonlu pompa</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>3)Pistonlu el pompaları :</b> Bu tip pompalarda pistonun ileri-geri hareketi el ile sağlanır. Hidrolik kriko, hidrolik el presi v.b. mekanizmalara gerekli olan basınçlı akışkanı sağlamada kullanılır. Yapıları çok basittir. Yüksek basınç istenen yerlerde kullanılmaz.<br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image024.jpg[/IMG]<br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Pistonlu el pompası</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <br />
  Pistonlu el pompalan tek etkili ya da çift etkili olabilir.<br /> <br />
  Şekil-a'da görülen pistonlu el pompasının pompa kolu aşağı hareket ettirildiğinde, pistonun alt kısmındaki akışkan, sol taraftaki çek valfı kapatıp, sağ taraftaki çek valfı açacaktır. Bu esnada tahliye valfi kapalı olduğu için hidrolik akışkan sisteme giderek gerekli işi yaptırır. Pompa kolu yukarı kaldırılırken oluşan vakum sonucu, sağ taraftaki çek valf kapanıp sol taraftaki çek valf açılacaktır. Depodan emilen akışkan pompa pistonu altındaki hazneye dolar.<br /> <br />
  Sistemde akışkanın işi bittiğinde tahliye valfı açılarak, akışkanın tekrar depoya dönmesi sağlanır.<br /> <br />
  Şekil-b'deki çift etkili pistonlu el pompasında ise, piston sağa doğru hareket ederken, oluşan vakum sonucu sol taraftan akışkan emilerek silindir içine dolar. Pistonun sağ tarafında ise, daha önce emilmiş olan akışkan sisteme gönderilir. Pistonun sola hareketinde ise sağ taraftan akışkan emilir, diğer tarafta daha önce emilmiş akışkan sisteme gönderilir.<br /> <br />
  Bu tip pompalarda iki yönde iş yapıldığı için çift etkili olarak adlandırılır.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <div align="center">          Pompa   Türü<br />
         Maksimum   Basınç (bar)<br />
         Maksimum   Debi (It/dak)<br />
             Dıştan dişli<br />
         300<br />
         760<br />
             İçten dişli<br />
         210<br />
         740<br />
             Paletli<br />
         175<br />
         620<br />
             Eksenel  pistonlu (eğik plakalı)<br />
         350<br />
         760<br />
             Eksenel pistonlu (eğik   gövdeli)<br />
         350<br />
         3500<br />
             Radyal pistonlu<br />
         1720<br />
         1000<br /> </div> <div align="center"><div align="center"><i>Hidrolik pompaların yaklaşık basınç-debi değerleri</i></div></div> <br /> <b>Pompaların çalışma prensibi: </b>Tüm pompalar artan hacim ve azalan hacim prensibine göre çalışır. Artan hacimde emme, azalan hacimde basma olayı gerçekleşir. Pompa mili aldığı dönme hareketi sonucu artan hacim kısmında vakum oluşur. Oluşan bu vakum sonucu emme işlemi gerçekleşir.<br /> <br /> <b>Pompalarda verimlilik: </b>Hidrolik sistemin pompaya uyguladığı basınç, pompanın debisini etkiler. Basınç arttıkça pompanın akış oranı azalır. Akış oranındaki bu azalma, pompa verimini belirler. Pompa verimini ikiye ayırabiliriz.<br /> <br /> <b>Hacimsel verim: </b>Pompa çıkışında ölçülen çıkış debisinin, teorik debiye oranı.<br /> <br /> <b>Toplam verim </b>: Pompa hidrolik gücünün, mekanik güç girişine oranı.<br /> <br /> <div align="center">          Pompa   Türü<br />
         Hacimsel   Verim<br />
         Toplam   Verim<br />
             Dişli pompa<br />
         % 90-95<br />
         %   85 - 90<br />
             Paletli pompa<br />
         % 85 - 90<br />
         % 75 - 80<br />
             Eksenel pistonlu pompa<br />
         % 95-98<br />
         % 90 - 95<br />
             Radyal pistonlu pompa<br />
         % 95 - 98<br />
         %   90 - 95<br /> </div> <div align="center"><div align="center"><i>Pompa verimleri</i></div></div> <br /> <b>Yukarı tablo 'daki  değerler kesinlik taşımaz. Teknolojik gelişmelere ve şartlara göre değişiklikler olabilir.</b><br /> <br /> <br /> <b>Pompa ve hidrolik akışkan bağıntısı </b><img src="http://www.denizcilikfakultesi.com/images/smilies/cheesy.gif" border="0" alt="" title="Böö" class="inlineimg" />ompa seçiminde dikkat edilmesi gereken en önemli nokta akışkanın türü ve viskozitesidir. Pompaya uygun akışkan kullanılmadığı takdirde pompa ömrü azalır. Pompada kullanılacak akışkanın seçiminde pompa imalatçısının önerileri dikkate alınmalıdır<br /> <br /> <b>Pompa Seçiminde Dikkat Edilecek Hususlar:</b><br /> <br /> <ul><li>Gerekli debi miktarı</li> <li>Çalışma basıncı</li> <li>Pompanın fiyatı</li> <li>Pompanın bakım ve onarım kolaylığı</li> <li>Pompanm dönüş hızı</li> <li>Pompa verimi</li> <li>Pompa boyutları</li> <li>Pompanın sessiz ve tireşimsiz çalışması</li> <li>Pompanın dönüş yönü</li> <li>Pompanın montaj kolaylığı</li> <li>Yedek parça bulma kolaylığı</li> </ul> <br /> <br /> <br /> <b>HİDROLİK SİLİNDİRLER</b><br /> <br />
  Hidrolik silindirler, pompalar tarafından üretilen hidrolik enerjiyi, mekanik enerjiye dönüştürür. Doğrusal ve açısal hareketlerin elde edilmesinde kullanılır. Farklı amaçlar için kullanılan çok değişik silindir çeşitleri vardır. En fazla kullanılan silindir çeşitleri aşağıda açıklanmıştır.<br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image026.jpg[/IMG]<br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Çift etkili silindirin kısımları</i></div></div> <br /> <b>Silindir Çeşitleri:</b><br /> <br /> <ul><li>Tek etkili silindir</li> <li>Çift etkili silindir</li> <li>Teleskobik silindir</li> <li>Yastıklı silindir</li> <li>Tandem silindir</li> <li>Çift kollu silindir</li> <li>Döner silindir</li> </ul> <br /> <b>l.Tek etkili silindirler: </b>Hidrolik akışkanın pistona tek yönden etki ettirildiği silindir türüdür. Pistonun geri konumuna gelişi dış kuvvetlerle (yay. ağırlık, v.b.) sağlanır.<br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image028.jpg[/IMG]<br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Ağırlık ve yay dönüşlü tek etkili silindir</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>2.Çift etkili silindirler: </b>Hidrolik akışkanın pistona çift yönden etki ettirildiği silindir çeşididir. Pistonun ileri ve geri hareketi basınçlı akışkan yardımıyla sağlanır.<br />
  Genellikle her iki yönde iş istendiği için, en sık kullanılan silindir çeşididir.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image030.jpg[/IMG]<br /> <div align="center"><div align="center"><i>Çift etkili silindirlerin piston hareketi</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>3.Teleskobik silindirler:</b> Yüksek strok gereken yerlerde kullanılır. Fazla yer kaplamamaları en önemli tercih sebebidir. İç içe yerleştirilmiş farklı çaplı pistonlardan oluşur. Genelde tek etkili yapılır. İş makinelerin da ve damperli araçlarda çok sık kullanılır.<br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image032.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Teleskobik silindir (açık-kapalı hali)</i></div></div> <br /> <b>4.Yastıkh silindirler </b><b>:</b> Özellikle piston hızının 6 m/dak'yı geçtiği durumlarda ve ağır cisimlerin hareket ettirilmesinde kurs sonlarında darbe oluşur. Bu darbeler devre elamanlarının çalışma ömürlerini azaltır. Yapılan işin bozulmasına da yol açabilir. Bu nedenle darbe, hidrolik sistemlerde kesinlikle istenmeyen bir özelliktir.<br /> <br />
  Böyle durumlarda kurs sonlarında piston hızını yavaşlatarak, darbeleri önleyen silindirler kullanılır. Bu tip silindirlere yastıklı silindir adı verilir.<br /> <br />
  Yastıklama işlemi, yastıklama burcu ve ucu konik olan yastıklarım muylusu ile sağlanır. Bu elemanlardan yararlanılarak, kurs sonunda akışkanın geçtiği kesit daraltılarak hızın azalması sağlanır.<br />
  Bir ayar vidasıyla hız ayarlanabilir. Yastıklı silindirler tek tarafı ya da çift tarafı yastıklı olabilir.<br /> <br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image034.jpg[/IMG]<br /> <div align="center"><div align="center"><i>Yastıklı silindir</i></div></div> <br /> <br /> <b>5.Tandem silindirler:</b> Hidrolik silindirlerde daha yüksek itme kuvveti, basıncın arttırılması veya piston çapının büyütülmesiyle elde edilir. Hidrolik devrelerde basıncın arttırılması, pompa kapasitesinin büyütülmesini gerektirir. Bu da önemli bir maliyet unsurudur. Piston çapının arttırılması ise, yer sorununun olduğu durumlarda bunu mümkün kılmamaktadır. Böyle durumlarda, tek piston koluna bağlı iki ya da daha fazla piston kullanılır. Bu tip silindirlerde itme kuvveti: F1+F2+...Fn olur.<br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image036.jpg[/IMG]<br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Tandem silindir</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>6.Çift kollu silindirler:</b> Pistonun her iki tarafında da piston kolu vardır. Hidrolik akışkanın etki ettiği piston kesit alanı her iki yönde eşit olduğu için, pistonun ileri-geri hızları ve itme kuvvetleri aynıdır. Her iki yöndeki hızın eşit olması istenen yerlerde kullanılır. Örneğin: taşlama tezgahları gibi.<br /> <br /> <b>[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image038.jpg[/IMG]</b><br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Çift kollu silindir</i></div></div> <br /> <b>7.Döner silindirler:</b> Açısal motor adı da verilen döner silindirler, 90, 180, 270, 360 derecelik açısal dönme hareketlerinin elde edilmesinde kullanılır. Dişli ya da kanatlı tipleri vardır.<br /> <br /> <b>Dişli tip döner silindir</b>: Piston koluna kramayer dişli açılmıştır. Pistonun ileri-geri hareketi sonucu, piston koluna açılmış kramayer dişli bir düz ya da helisel dişliyi döndürerek açısal hareketin oluşmasını sağlar.<br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image040.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Dişli tip döner silindir</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>Kanatlı tip döner silindir:</b> Silindir içine gönderilen akışkan kanada dönme hareketi yaptırır. Kanatın geri hareketi için diğer taraftan hidrolik akışkan tatbik edilir. Böylece açısal dönme hareketi elde edilir. Kanatlı tip döner silindirler yüksek dönme momentlerinde kullanılmaz.<br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image042.jpg[/IMG]</div></div> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Kanatlı tip döner silindir</i></div></div> <br /> <b>HİDROLİK SİLİNDİRLERDE İTME KUVVETİ</b><br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image044.jpg[/IMG]<br /> <div align="center"><div align="center"><i>Hidrolik silindirlerde piston kesitleri</i></div></div>  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image046.gif[/IMG]<br /> <br />
  F=piston itme kuvveti  (kgf)<br />
  p=çalışma basıncı (kg/cm2)<br />
  A=piston yüzey alanı (cm2)<br />
  η= Silindir verimi<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>ÖRNEK: </b>Çalışma basıncı 40 bar olan bir sistemde kullanılan silindirin piston çapı 125 mm, piston kolu çapı 60 mm'dir. Silindir verimi % 90 olduğuna göre pistonun dışarı ve içeri hareketindeki itme kuvvetlerini hesaplayınız ( l kg/cm2= l bar alınız).<br /> <b>Verilenler</b><br />
  P =40 bar<br />
  D = 125 mm = 12,5 cm<br />
  D1 = 60 mm = 6 cm<br />
  η =0,90<br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image048.gif[/IMG]<br /> <br /> <b>HİDROLİK MOTORLAR</b><br /> <br />
  Hidrolik motor hidrolik enerji ile dairesel hareket üreten devre elemanıdır. Hidrolik pompanın ürettiği hidrolik enerjiden yararlanır. Çalışma prensipleri pompalara göre terstir. Pompalar mekanik enerjiyi hidrolik enerjiye, motorlar ise hidrolik enerjiyi mekanik enerjiye dönüştürür.<br /> <br />
  Şekil’de bir dişli motor görülmektedir. Burada dişlilerden biri çeviren diğeri de çevrilendir. Çevrilen dişli aldığı dairesel hareketi kullanılacak yere iletir. Motordaki giriş ve çıkış kesitlerine bakılacak olursa pompaya göre ters olduğu görülür. Hidrolik pompada giriş borusu çapı çıkış borusu çapına göre büyüktür. Hidrolik motorda ise tam tersidir.<br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image050.jpg[/IMG]</div></div> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Hidrolik </i><i>motor</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>Hidrolik Motorların Üstünlükleri</b><br /> <br /> <ul><li>Başta iş makineleri olmak üzere her yerde      kullanılabilir.</li> <li>Motoru durdurmadan hız ayarı yapılabilir.</li> <li>Hız ayarı belirli değerler arasında sınırsızdır.</li> <li>Büyük kuvvetler iletilir.</li> <li>Hidrolik akışkanlar sıkıştırılamadıkları için      düzgün hızlar elde edilebilir.</li> <li>Hareket devam ederken dönüş yönü      değiştirilebilir.</li> <li>Emniyet valfı kullanılarak aşırı yüklenmelerde      durdurulabilir.</li> </ul> <br /> <b>Hidrolik Motorların Dezavantajları</b><br /> <br /> <ul><li>Hidrolik akışkanların sürtünme dirençleri yüksek      olduğu için dönüş hızları düşüktür.</li> <li>Fiyatları çok pahalıdır.</li> <li>Ebatları büyüktür.</li> <li>Yüksek sıcaklıklarda kullanılamaz.</li> <li>Kirliliğe karşı çok hassastır.</li> </ul> <br /> <br /> <b>HİDROLİK VALFLER</b><br /> <br /> <b>Valf:</b> Hidrolik akışkanın gideceği yönü belirleyen, istenildiğinde yönünü değiştiren, akışkanın basıncını ve debisini kontrol eden devre elemanıdır. Valfler basıncı yükselen, sistemde işini bitiren ya da sisteme gitmesi istenmeyen akışkanı depoya gönderir.<br /> <br /> <b>Valflerin Görevleri</b><br /> <br /> <ul><li>Akışkanın yolunu açıp-kapatır.</li> <li>Akışkanın gideceği yönü değiştirir.</li> <li>Akışkanı depoya gönderir.</li> <li>Akışkamn debisini kontrol ederek alıcıların      çalışma hızını ayarlar.</li> <li>Devre elemanlarını yüksek basınçlara karşı      korur. Basıncı yükselen akışkanı depoya gönderir.</li> <li>Akışkamn basıncını kontrol ederek, devre      elemanlarının belirli basınçlarda çalışmasını sağlar.</li> <li>Akışkanın basıncını, debisini, yönünü belirli      zaman aralıklarında kontrol eder.</li> <li>Bazı valfl er yukarıda sayılan görevlerin bir      veya birkaçını yapabilir.</li> </ul> <br /> <b>1.BASINÇ </b><b>KONTROL VALFLERİ</b><br /> <br />
  Hidrolik sistemlerin basınç hatlarında kullanılan, akışkanın basıncını istenen değerde tutan valflerdir.<br /> <br /> <b>Kullanma yerlerine göre çeşitleri</b>:<br /> <br />
  a)      Emniyet valfleri<br />
  b)      Basınç düşürme valfleri<br />
  c)      Basınç sıralama valfleri<br />
  d)      Boşaltma valfleri<br /> <br /> <b>a.Emniyet valfleri: </b>Hidrolik sistemdeki ani basınç yükselmelerinde, sistemi yüksek basınçlardan koruyan devre elemanıdır. Basıncı yükselen akışkanı depoya göndererek basıncın, çalışma basıncına düşürülmesini sağlar. Normalde kapalı konumdadır. Basınç yükselmesi durumunda açık konuma geçer.<br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image052.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Konik kapamalı emniyet valfı</i></div></div> <br /> <b>b.Basınç düşürme valfleri: </b>Hidrolik devrelerde farklı basınçlarda çalıştırılması istenen, birden fazla sayıdaki silindir ve motorun kullanılması gerekebilir. Özellikle sıkma, bağlama v.b. işlemlerinde basıncın sabit kalması istenir. Bu gibi durumlarda basınç düşürme valfleri kullanılır. Normalde açık konumdadır. Basınç yükseldiğinde kapalı konuma geçer. İki yollu ve üç yollu olmak üzere değişik tipleri vardır.<br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image054.jpg[/IMG]</div></div> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>İki yollu basınç düşürme valfi</i></div></div> <br /> <b>c.Basınç sıralama valileri: </b>Basınç sıralama valileri bir hidrolik devrede birden fazla sayıdaki silindir, motor gibi alıcıları farklı zamanlarda çalıştırmak için kullanılır. Çalışma sistemi emniyet valileri ile aynıdır. Normalde kapalı konumdadır. İstenen basınçta açılıp diğer alıcıları harekete geçirir.<br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image056.jpg[/IMG]<br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Basınç sıralama valfi</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>d.Boşaltma valfleri: </b>Genelde sıkma işlemi yapan silindirlerde kullanılır. Normalde kapalı olan valf bir uyarı geldiğinde açılır ve akışkanı depoya gönderir.<br /> <br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image058.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Boşaltma valfi</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image060.jpg[/IMG]</div></div> <br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Tek etkili silindirle kaldırma işleminde boşaltma valfının kullanılması</i></div></div> <br /> <b>YÖN KONTROL VALFLERİ</b><br /> <br />
  Hidrolik devrelerde akışkanın, ne zaman, hangi yolu izlemesi gerektiğini belirleyen valflerdir. İstenildiğinde akış yolunu değiştirirler; istenildiğinde akış yolunu açıp -kapatırlar.<br /> <br /> <b>YÖN </b><b>KONTROL VALELERİNİN ÇEŞİTLERİ</b><br /> <br /> <b>2/2 </b><b>Yön kontrol valfleri:</b> Genelde akış yollarının açılıp-kapatılmasında kullanılır. P, A olmak üzere iki yollu, iki konumlu valftir. Çok sık kullanılmaz.<br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image062.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Makara kumandalı 2/2 Yön kontrol valfı (normal konum kapalı)</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>3/2 Yön kontrol valfleri: </b>Genelde tek etkili silindirlerin hareketinde kullanılır. P, A, T olmak üzere üç yollu iki konumludur. Normalde açık ya da normalde kapalı olabilir.<br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image064.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Buton kumandalı 3/2 yön kontrol valfı (normal konum kapalı)</i></div></div> <div align="center"><div align="center"><i>[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image066.jpg[/IMG]</i></div></div> <div align="center"><div align="center"><i>3/2  Yön kontrol valfı ilepuntanın ileri-geri hareketi</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>4/2 Yön kontrol valfleri:</b> P, A, B, T olmak üzere dört yollu iki konumlu valflerdir. Çift etkili silindirlerin ileri-geri hareket ettirilmesinde kullanılır. Genelde hidrolik sistemlerde kullanılır. Pnömatikte kullanımı yok denecek kadar azdır. Pnömatikte 4/2 valf yerine 5/2'Iik valfler kullanılır.<br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image068.jpg[/IMG]</div></div> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>4/2 Buton kumandalı kontrol valfi</i></div></div> <br /> <b>5/2 Yön kontrol valfleri:</b> Bu valflerin 4/2'lik valflerden farkı iki tane depo hattının olmasıdır. Çift etkili silindirlerin hareket ettirilmesinde kullanılır. Dayanımları 4/2 valflere göre daha düşüktür. Bu nedenle hidrolikte 5/2 valf yerine 4/2 valf kullanılır.<br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image070.jpg[/IMG]<br /> <div align="center"><div align="center"><i>5/2 Yön kontrol valfı ve çift etkili silindirin hareketinde kullanılması</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>3/3 Yön kontrol valfleri:</b> Bu valfler iki iş konumu, bir de merkez konumu olmak üzere üç konumludur. 3/2 Yön kontrol valfleri diğer valflere oranla, daha az kullanılır<br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image072.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Bobin kumandalı 3/3 yön kontrol valfinin konumları</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>4/3 Yön kontrol valfleri</b>: Bu tip valfler ise 4/2'lik yön kontrol valflerine benzer. Tek farkı ise fazladan bir konumun olmasıdır. Bu konuma merkez konum adı verilir.<br />
  Hidrolikte  farklı  amaçlar  için  değişik tipte  merkez konumlar kullanılır.  4/3 valflerde yaklaşık 30 değişik tipte merkez konum vardır.<br /> <br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image074.jpg[/IMG]<br /> <div align="center"><div align="center"><i>Kol kumandalı 4/3 yön kontrol valfı</i></div></div> <br /> <br /> <b>Yön kontrol valilerinin kumanda çeşitleri:</b><br /> <br />
  Valfın konum değiştirme işlemine kumanda şekli adı verilir. Yön kontrol valflerinin konum değiştirmeleri için kullanılan kumanda çeşitlerinden bazıları aşağıda açıklanmıştır.<br /> <br /> <b>a)Elle kumanda: </b>Buton ya da kollu tip kumandaları içerir. Sürgüye elle uygulanan kuvvet sonucu valf konum değiştirir. Valfı tekrar normal konumuna getirmek için diğer yönde kuvvet uygulamak gerekir.<br /> <br /> <br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image076.jpg[/IMG]<br /> <div align="center"><div align="center"><i>Pim kumandalı <b>2/2 </b>yön kontrol valfı</i></div></div> <br /> <br /> <b>b)Pedalla kumanda: </b>Pedala ayakla kuvvet uygulandığında, valf sürgüsü yay kuvvetini yenerek valfın konum değiştirmesini sağlar(şekil-a). Kuvvet kaldırıldığında valf tekrar önceki konumuna gelir(şekil-b).<br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><b>[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image078.jpg[/IMG]</b></div></div> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Şekil-a Pedal kumandalı <b>3/2 </b>yön kontrol valfı</i></div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Şekil-b. Pedala kuvvet uygulandığında valfın konum değiştirmesi</i></div></div> <br /> <br /> <b>c)Mekanik kumanda:</b> Makaralı, yaylı, pimli, mafsal makaralı kumanda çeşitlerini içerir. Sürgü koluna kuvvet uygulanması sonucu valf konum değiştirir.<br /> <br /> <br /> <b>d)Hidrolik basınçla kumanda:</b> Basınçlı hidrolik akışkanın valf gövdesine x veya y girişinden gönderilerek valf sürgüsünün konumunu değiştirmesi sağlanır. Hidrolik akışkan yerine basınçlı hava da kullanılabilir.<br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image080.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Hidrolik basınçlı kumandanın 5/2yön kontrol valfine uygulanması</i></div></div> <br /> <br /> <b>e)Elektrik (bobinli) kumandalı valfler:</b> Valf gövdesi üzerine yerleştirilmiş (tek tarafa ya da çift tarafa) bobinlere elektrik akımı verildiğinde manyetik bir kuvvet oluşur. Oluşan bu kuvvet sonucu bobin içindeki pim hareket ederek valf sürgüsünün konum değiştirmesini sağlar(şekil-43). Şekil-48'de bobin kumandalı bir valfın iç yapısı görülmektedir.<br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image082.jpg[/IMG]<br /> <div align="center"><div align="center"><i>Bobinli kumandanın uygulanması</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>ÇEK VALFLER</b><br /> <br />
  Hidrolik akışkanın tek yöne geçmesine müsaade eder. Diğer yöndeki geçişe izin vermez. Hidrolikte pompayı yüksek basınçlardan korumak amacıyla, pompa çıkışından sonra ve baypaslı filtre hatlarında çek valfler çok kullanılır. Şekil 'de çek valfın iç yapısı görülmektedir.<br /> <br />
  Çek valfler tek yöne geçişli valf ya da geri dönüşsüz valf gibi değişik adlarla da ifade edilir.<br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image084.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Çek valfın iç yapısı</i></div></div> <br /> <br /> <b>AKIŞ KONTROL VALFLERİ</b><br /> <br />
  Hidrolik sistemlerde debi miktarını ayarlamak amacıyla kullanılan valftir. Akış miktarını değiştirerek silindirlerin hızını, motorların devir sayısını ayarlayabiliriz. Akış kontrol valfleri önemli ölçüde basınç düşümüne sebep olur; bu nedenle, büyük oranlarda ısı açığa çıkar. Ayar vidası yardımıyla akış kesiti değiştirilerek debi miktarı ayarlanır.<br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image086.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Ayarlanabilir akış kontrol valfı ve sembolü</i></div></div> <br /> <br /> <b>Çek valfli akış kontrol valfi </b>: Her iki yöndeki akışa izin verir. Soldan sağa giden akışkan çek valften geçemeyeceği için kısma etkisi yapılan kesitten miktarı azaltılarak geçer (şekil- b). Diğer yönden gelen akışkan çekvalfi açarak rahatça geçer (şekil-a).<br /> <br />
  Bu tür valfler silindirlerin geri konuma hızla gelmesi için kullanılır.<br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image088.jpg[/IMG]</div></div> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Şekil-a.Çek valfli akış kontrol valfinde çek valfin itilerek akışın artırılması</i></div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Şekil-b.Çek valfli akış kontrol valfinde  akışın kısılması</i></div></div> <br /> <br /> <b>Pilot kumandalı çek valf:</b> Yapıları çek valfe benzer. Tek farkı istenildiğinde kapalı yöndeki akışa izin vermeleridir. Pilot kontrollü çek valfler oturmalı tipte yapıldıkları için sızdırmazlıkları yüksektir. Bu valfler özellikle ağır yüklerin belirli konumlarda durdurulması, sistemde meydana gelecek arızalar sonucunda yükün aşağı düşmemesi istenen durumlarda kullanılır.<br /> <br />
  Şekilde akış A'dan B'yedir. B'den A'ya akışta çek valf kapanacağı için akış olmaz. Ancak X uyarı hattından valf içine bir uyan gönderilecek olursa B'den A'ya akış mümkün olur.<br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image090.jpg[/IMG]<br /> <div align="center"><div align="center"><i>Pilot kumandalı çek valf</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>HİDROLİK AKÜMÜLATÖRLER</b><br /> <br />
  Gerektiğinde sisteme vermek üzere basınçlı hidrolik akışkanı depolayan devre elemanıdır. Hidrolik sistemde bir basınç düşmesi olduğunda, akümülatör içindeki basınç kısa bir süre için çalışma basıncından daha yüksek olur. Bu durumda hidrolik akışkan tarafından sıkıştırılan azot gazı genleşir. Akümülatör sisteme bir miktar akışkan göndererek, sistemde eksilen akışkanın tamamlanmasını sağlar.<br /> <br /> <br />
  Çalışma esnasında sistemde bir şok darbesi olması halinde, basıncı yükselen akışkanın bir kısmı akümülatöre girer, azot gazını sıkıştırarak sistemin zarar görmesini önler.<br /> <br />
  Akümülatörler yüksek basınçlara dayanıklı çelik tüplerden yapılır.<br /> <br /> <b>Görevleri: </b>Hidrolik akümülatörler hidrolik sistemlerde oluşan darbe ve şokların önlenmesini, sistemde oluşan kaçakların telafi edilmesini sağlar. Pompanın arızalanması ya da elektrik kesilmesi durumunda sistemi istenilen konumda durdurmak için yedek güç sağlar.<br /> <br /> <b>l.Ağırhk etkili akümülatör: </b>Hidroliğin ilk yıllarında kullanılmıştır. Günümüzde hemen hemen hiç kullanılmamaktadır. Belirli miktardaki ağırlıklar kullanılarak akışkan üzerinde basınç oluşturur. Gerektiğinde bu basınçtan yararlanılır<br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image092.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Ağırlık etkili akümülatör</i></div></div> <br /> <b>2.Yay etkili akümülatör: </b>Akümülatöre dolan akışkan, basıncın etkisiyle yayı sıkıştırır. Sistemdeki akışkanın basıncı düşünce, yay sisteme gerekli akışkanı sağlar. Bu tip akümülatörler basit ve düşük basınçlı sistemlerde kullanılır.<br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image094.jpg[/IMG]</div></div> <i>                                                             Yay etkili akümülatör</i><br /> <br /> <br /> <br /> <b>3.Pistonlu akümülatör: </b>Pistonun üst tarafında sıkıştırılmış gaz (genelde azot gazı) alt tarafında ise pistona etki eden hidrolik akışkan vardır. Akışkan ile azot gazının birbirine karışmaması için piston üzerine keçe yerleştirilin iştir. Çok kullanılan tiplerden biridir. Genelde büyük hacim gerektiren yerlerde kullanılır. Bu tür akümülatörlerde sıkıştırılınca yanma ve patlama tehlikesi olmadığı için azot gazı kullanılır.<br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image096.jpg[/IMG]</div></div> <i>                                     Pistonlu tip akümülatör</i><br /> <br /> <br /> <b>4.Balonlu akümülatör: </b>Eri çok kullanılan akümülatör çeşididir. Sızdırmazlık özelliği çok yüksektir. Hızlı çalışmaları da önemli bir tercih sebebidir. Gaz ile hidrolik akışkan esnek bir balon ile birbirinden ayrılmıştır. Gaz balon içine doldurulmuştur. Hidrolik sistemde bir basınç düşmesi meydana geldiğinde, sıkıştırılan gaz genleşerek gerekli basınç takviyesini sağlar.<br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image098.jpg[/IMG]</div></div> <br /> <i>                                                                    Balonlu tip akümülatör</i><br /> <br /> <br /> <b>5.Diyaframh akümülatör: </b>Diyaframlı akümülatörün çalışma sistemi balonlu akümülatöre benzer. Balon gaz ile doldurulunca genleşir, diyaframlı akümülatör ise esner. Diyaframlı akümülatörler yüksek basınç ve debi gereken yerlerde kullanılmaz. Küçük hacim ve küçük basınçlar için uygundur<br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image100.jpg[/IMG]</div></div> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Diyaframlı  tip akümülatör</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b>HİDROLİK SİSTEMLERDE KULLANILAN BAĞLANTI ELEMANLARI</b><br /> <br />
  Hidrolik sistemlerde akışkanı depodan alıp alıcılara kadar ulaştıran ve alıcılarda işi biten akışkanı depoya boşaltan hatlarda kullanılır. Bu elemanlara ve bu elemanların birbirine bağlanmasını sağlayan devre elemanlarına bağlantı elemanları adı verilir. Bağlantı elemanları boru, hortum, rakor gibi elemanlara verilen addır.<br /> <br />
  Bağlantı elemanları gerekli basınç, debi ve akış hızını sağlayacak şekilde tespit edilmeli, çalışma basıncına dayanacak yapıda olmalıdır.<br /> <br /> <b>HİDROLİK BORULAR</b><br /> <br />
  Sistemde belirli noktalar arasında akışkanı taşıyan, akışkana kılavuzluk yapan devre elemanıdır. Borular, soğuk çekme metoduyla ya da dikişli olarak, paslanmaz çelik ve hafif ----llerden yapılır. Dikişli borular yüksek basınçlara dayanıklı değildir<br /> <br />
  Hidrolik devrelerde boru seçiminde önemli iki etkenden biri, istenilen iç çap, diğeri de çalışma basıncını karşılayabilecek et kalınlığıdır. Hidrolikte istenen basınç ve akış hızı için boru çaplarının iyi tespit edilmesi gerekir.<br /> <br /> <b>Kullanılması Gereken </b><b>Akış Hızları</b><br /> <br /> <b>Basınç Hattı:</b><br />
  50 bar'a kadar                          4 m/s<br />
  100 bar'a kadar                        4.5 m/s<br />
  150 bar'a kadar                        5m/s<br />
200 bar'a kadar                        5.5m/s<br />
200 bar' dan sonra                   6-7 m/s<br /> <br /> <b>Emiş Hattı:</b><br />
  0.5  ile 1.5 m/s<br /> <br /> <b>Dönüş Hattı:</b><br />
  2 ile 3 m/s<br /> <br /> <br /> <br /> <b>Boru Çapının Hesabı</b><br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image102.gif[/IMG]<br /> <br /> <br />
  Q=Debi miktarı ......... It/dak<br />
  v =Ortalama hız ........ m/s<br />
  d=Boru  iç çapı ......... mm<br /> <br /> <br /> <b>ÖRNEK:</b> Bir hidrolik devrenin işletme basıncı 150 bar'dır.Pompa debisi 50 It/dak olduğuna göre basınç hattında kullanılacak boru iç çapını hesaplayınız<br /> <br /> <br />
  p=150 bar için v=5 m/s olarak yukarıdaki tablodan alınır.<br /> <br /> <br /> <br />
  [IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image104.gif[/IMG]<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>HİDROLİK HORTUMLAR</b><br /> <br />
  Hidrolik sistemlerde hareketli devre elemanlarını birbirlerine bağlamak amacıyla kullanılır. Hortumların yüksek esneme kabiliyetleri olduğu için, sistem basıncının sık sık değiştiği, titreşimli, sıcaklık farkının yüksek olduğu durumlarda kullanılması uygundur. Hortumlar sentetik kauçuktan yapılır. Dayanımlarını arttırmak için kauçuk tabakalar arasına bir veya birkaç sıra çelik tel örgü konulur.<br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image106.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Hortum bağlantıları</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>HİDROLİK RAKORLAR</b><br /> <br />
  Boru, hortum gibi bağlantı elemanlarını birbirlerine ve diğer elemanlara (pompa, valf, silindir, motor vb.) bağlamak için kullanılan devre elemanıdır. Rakorlar genelde vida bağlantılıdır. Geçmeli rakorlar da kullanılır.<br /> <br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image108.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Rakor halkalı boru bağlantısı</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image110.jpg[/IMG]</div></div> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Çeşitli rakor tipleri</i></div></div> <br /> <br /> <b>Boru ve Hortum Bağlantısında Dikkat Edilecek Hususlar:</b><br /> <br />
  l-Hidrolik sistemlerde farklı boru çaplan kullanılmamalı, ani kesit daralması yada kesit   artışından   kaçınılmalıdır.<br /> <br />
  2-Hidrolik sistemlerde kullanılan hatlardaki dönüşlerde, keskin köşelerden kaçınılmalıdır.<br /> <br />
  3-Aşın uzun ve gereksiz boru ve hortum hatlarından kaçınılmalıdır.<br /> <br />
  4-Sistemde titreşim ve kavitasyonu engellemek için, borular belirli aralıklarla kelepçeler yardımıyla tespit edilmelidir.<br /> <br />
  5-Emiş borusu kısa olmalıdır.<br /> <br />
  6-Dönüş borusu kısa olmalıdır.<br /> <br />
  7-Hareketli ve titreşimli yerlerde hortum kullanılmalıdır.<br /> <br />
  8-Boru bağlantılarında ısıl genleşmeler dikkate alınmalıdır.<br /> <br />
  9-Boru çapları istenen debi ve basıncı sağlayacak ölçüde olmalıdır.<br /> <br />
  10-Boru et kalınlığı ve hortum cinsi çalışma basıncını karşılayacak şekilde seçilmelidir.<br /> <br />
  11 -Boru ve hortum bağlantıları sızdırmaz olmalıdır.<br /> <br />
  12-Boru iç yüzeyleri pürüzsüz olmalıdır.<br /> <br />
  13-Hortumun en içteki katmanı sistemde kullanılan akışkana dayanıklı olmalıdır.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>SIZDIRMAZLIK </b><b>ELEMANLARI</b><br /> <br />
  Hidrolik ve pnömatik sistemlerde kullanılan sızdırmazlık elemanlarının, yağ kaçaklarını ve verim kayıplarını engellemek üzere iki görevi vardır. Sızdırmazlık elemanlarının seçiminde çalışma basıncı, çalışma sıcaklığı, akışkan cinsi göz önünde bulundurulmalıdır.<br /> <br /> <b><u>Yapıldıkları Malzemelere Göre Sızdırmazlık Elemanları</u></b><br /> <br /> <b>l-Bezli Malzemelerden Yapılan Sızdırmazlık Elemanları</b><br /> <br /> <b>Bezli NBR: </b>Pamuklu beze NBR (nitril) emprenye edilerek hazırlanır. Çalışma sıcaklıkları -30 ile + 105°C arasındadır. 400 bar'lık basınçlara dayanabilir.<br /> <br /> <b>Bezli </b><b>FKM:</b> Pamuklu beze FKM (viton) emprenye edilerek hazırlanır. Özel koşullarda (yüksek ısı, özel akışkan, çeşitli kimyasallar vb.) kullanılır. Çalışma sıcaklıkları -30 ile+225°C arasındadır. 400 bar'lık basınçlara dayanabilir.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>2-Esnek Malzemelerden Yapılan Sızdırmazlık Elemanları</b><br /> <br /> <b>Silikon (MVQ): </b>-60 ile +200°C arasındaki sıcaklıklarda çalışır. Statik uygulamalarda kullanılır.<br /> <br /> <b>Nitril (NBR):</b> Hidrolik ve pnömatik sistemlerde çok kullanılan malzemelerdir. -30 ile +105°C arasındaki sıcaklıklarda çalışır. Yağa ve grese dayanımları çok yüksektir<br /> <br /> <b>Viton (FKM): </b>-30 ile +225°C arasındaki sıcaklıklarda çalışır. Özel koşullarda çalışmasıgereken sızdırmazlık elemanlarında kullanılır. Fiyatları çok pahalıdır.<br /> <br /> <b>Neopren (CR):</b> -45 ile +100°C arasındaki sıcaklıklarda çalışır. Hidrolik ve pnömatik sistemlerde çok sık kullanılmaz. Grese dayanımları yüksektir.<br /> <br /> <b>Poliüretan (PU):</b> -40 ile +80°C arasındaki sıcaklıklarda çalışır. Hidrolik ve pnömatik sistemlerde çok sık kullanılır. Sürtünmeye karşı dayanımları yüksek olduğu için, uzun ömürlüdür.<br /> <br /> <b>Etilen propilen kauçuk (EPDM):</b> -40 ile +145°C arasındaki sıcaklıklarda çalışır. Otomobil fren yağlarına karşı dayanımı yüksektir. Su ve su buharı ile çalışan sistemlerde kullanılması tavsiye edilir.<br /> <br /> <b>Sitren butadien kauçuk (SBR):</b> -50 ile +100°C arasındaki sıcaklıklarda çalışır. Gilikol esaslı fren yağlarına, inorganik asit ve bazlara karşı direnci çok yüksektir.<br /> <br /> <b>Doğal kauçuk (NR):</b> -60 ile +100°C arasındaki sıcaklıklarda çalışır. Yüksek esneklik gerektiren yerlerde kullanılır. Titreşimli yerlerde kullanılması tavsiye edilir.<br /> <br /> <b>3-Termoplastik Malzemelerden Yapılan Sızdırmazlık Elemanları</b><br />
  Yataklarna malzemesi olarak kullanılır. Piston kollarının ve pistonun yataklanmasını sağlar. Keçe ve o-ringlerin dayanımlarını arttırmak için de kullanılır. Katkılı teflon (bronz, karbon vb.) katkılı veya katkısız polyamid (PA), katkılı veya katkısız polyacetal (POM), fiber vb. malzemelerden oluşur.<br /> <br />
  Sızdırmazlık elemanları kullanıldıkları yerlere göre statik ve dinamik olmak üzere iki gruba ayrılır.<br /> <br /> <br /> <b><u>Statik Sızdırmazlık Elemanları</u></b><br /> <br /> <b>1-Contalar:</b> Genelde flanş ve kapaklarda kullanılan yassı sızdırmazlık elemanıdır.<br /> <br /> <b>2-O-Ringler (halkalar):</b> Dairesel kesitli halkalardır. Uygun olmasa da dinamik uygulamalarda kullanılır.<br /> <div align="center"><div align="center"><b>[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image112.jpg[/IMG]</b></div></div> <div align="center"><div align="center"><i>O-ring ve o-ringin statik uygulaması</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <b><u>Dinamik Sızdırmazlık Elemanları</u></b><br /> <br /> <b>1-Toz keçeleri:</b> Piston koluna dış ortamdan yapışan toz, kir vb. pislikleri temizler. Çamurlu ortamlarda çalışan silindirlerde viton türü malzemeden yapılmış toz keçeleri kullanılır<br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image114.jpg[/IMG]</div></div> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Toz keçesi ve dizaynı</i></div></div> <br /> <br /> <b>2-Piston kolu keçeleri:</b> Silindir içindeki basınçlı akışkanın piston kolu tarafından dışarı sızmasını engeller. Yüksek basınçlara dayanıklı türleri vardır. Genel olarak 100-120°C arasındaki sıcaklıklarda çalışır.<br /> <br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image116.jpg[/IMG]</div></div> <div align="center"><div align="center"><i>Piston kolu keçesi ve dizaynı</i></div></div> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <br /> <b>3.Piston keçeleri:</b> Silindirin her iki tarafında basınç farkı yaratan piston keçesi verimli hareketin oluşumuna yardımcı olur. Düşük ve yüksek basınçlarda farklı tipler kullanılır<br /> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center">[IMG]file:///C:/Users/seamans/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image118.jpg[/IMG]</div></div> <br /> <br /> <div align="center"><div align="center"><i>Piston keçesi ve piston dizaynı</i></div></div>

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder

Denizcilik Fakültesi

Kategoriler