Malcolm C. Armstrong'un Practical Ship-Handling

Merhabalar,​

Pilot gemiyi kullanıyor ama sorumluluk kaptanda — bu adil mi?​

Son günlerde Malcolm C. Armstrong'un Practical Ship-Handling kitabını okuyorum ve master–pilot ilişkisi üzerine epey düşündürdü. Paylaşıp tartışmak istedim.

Kitap bu ilişkiyi cerrah–hasta benzetmesiyle anlatıyor: hasta (kaptan) bedeninin sahibi olarak kalır ama operasyonu cerraha (pilota) bırakır, karışmadan. Benzetme "uzmana güven, işine karışma" kısmında gayet oturuyor.

Ama bir yerde çöküyor: cerrah hatasından sorumludur; pilot ise — Panama Kanalı hariç — fiilen gemiyi kullanmasına rağmen sorumlu tutulmaz. Süveyş ve dünyanın büyük kısmında pilot "danışman" sayılıyor, fatura kaptana/donatana çıkıyor.

Bu bana ters geldi: manevrayı yöneten el, sonucun bedelini taşımıyor. Klasik bir yetki–sorumluluk uyumsuzluğu; en çok kontrole sahip kişi (pilot) en az riski taşıyor.

Bir alternatif aklıma takıldı: aslında elimizde iki hazır parça var,

• Tekneler arası çatışmalarda zaten uygulanan orantısal kusur paylaşımı (mahkemeler 50:50, 70:30 gibi paylaştırıyor),
• Panama'daki kurum-destekli model (pilotun payını birey değil İdare taşıyor).

İkisini birleştirsek: pilotun sorumluluk payını pilotaj otoritesi/liman üstlenir. Hem sigortalanabilir kalır, hem kuruma eğitim/denetim için kalite baskısı doğar.

Bir de modern BRM açısı: kaptan artık pasif gözlemci değil; sorgulayan taraf. Yani plan açıklanmadıysa ya da omurga altı / COLREG gibi nesnel bir sınır aşılıyorsa sesini yükseltmek artık bir görev. Armstrong'un 1980'deki "pilot pervasız değilse karışma" eşiğinden epey farklı bir nokta.

Klavuz Kaptanların çok kıymetli ve teknik bir görev üstlendikleri hususu bence asla tartışılmayacak bir konu; çünkü manevra yapılan her bölgenin koşulları birbirinden farklıdır ve pilotlar yılların getirdiği deneyim ile bölgedeki manevra gerçeklerini harmanladıklarında, manevrada en çok kontrole sahip kişi olmaları cok doğaldır. Benim istişare etmek istediğim konu, herhangi bir istenmeyen durum ile karşılaşıldığında sadece kaptanın sorumlu tutulmasının adil olamadığı.

---

Tartışmaya iki soruyla bırakıyorum:

1. Panama modeli (pilot komutada + kurum sorumlu) neden dünyada yaygınlaşmadı? Yaygınlaşsa pilotlar savunmacı/aşırı temkinli mi çalışır, yoksa limanlar daha mı emniyetli olur?
2. Pilotaj sırasında pilota itiraz etmek zorunda kaldığınız bir an oldu mu? Olduysa nasıl tepki aldınız ? Sağlıklı bir istişareye mi döndü, yoksa gerginlik mi yarattı?

Görüş ve deneyimlerinizi merak ediyorum.